Huizen
 |
||
| Huizen
is een plaats en gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland, in
het Gooi. De totale gemeente telt ongeveer 42.000 inwoners. De plaats
heeft een relatief jonge bevolking. Het dorp Huizen is bekend als voormalig vissersdorp, hoewel pas aan het eind van de 17e eeuw de visserij één van de hoofdmiddelen van het bestaan werd. Hoewel het gemeentewapen van Huizen, een melkmeisje, wijst naar veeteelt, was er geen sprake van grootschalige veeteelt. De arme zandgronden van het het Gooi hadden veel bemesting nodig Er was gemeenschappelijk gebruik van heiden en weiden, de zogenaamde meent-gronden. Huizen kreeg in de 14e eeuw zijn naam, omdat het -naar de overlevering wil- het eerste dorp was in het Gooi dat stenen huizen had. Het overwegend protestantse Huizen is de snelstgroeiende gemeente van het Gooi, met ook de snelstgroeiende bedrijvigheid. |
 |
|
|
De visserij beleefde zijn bloei in de 19e eeuw, vooral ook nadat in 1854 eindelijk een haven in gebruik kon worden genomen. Ongeveer 190 botters hadden Huizen als thuishaven. De Huizers visten op de Zuiderzee en de Noordzee. De visserij maakte ook een bloeiende visindustrie mogelijk; in het dorp Huizen stonden achttien grote visrokerijen die vooral haring tot bokking verwerkten. Deze bokking werd vooral geëxporteerd naar Duitsland. Door de omvang van de visverwerking, het grote aantal visventers en de aanverwante industrie zoals scheepswerven en mandenmakers, was Huizen in de negentiende eeuw een van de belangrijkste visserijplaatsen rond de Zuiderzee. Aan het begin van de 20e eeuw was de visserij al behoorlijk minder; de aanleg van de Afsluitdijk gaf de genadeklap. Hierna had Huizen het moeilijk en zag toekomst vooral in de kaashandel. Er is nog steeds een groot aantal kaasverwerkende bedrijven te vinden, hoofdzakelijk in de exportsector | |
 Kalkovens, industrieel monument Vanwege
de goede ligging van Huizen aan de voormalige Zuiderzee werd er in de
19e eeuw een grote kalkfabriek gebouwd. Er werden schelpen
volgens een bepaald procedé tot (ongebluste) kalk verbrand
in
grote ovens. Ook bleek er grote voorraden van kwalitatief goed zand in
de bodem te zitten ten zuiden van het dorp nabij Huizerhoogt. Huizen
ligt aan het eind van de Utrechtse Heuvelrug (stuwwal) en door grote
voorraden van dit zand was er reden voor het ontstaan industrie voor de
fabricage van kalkzandsteen. De firma Rijsbergen (nu: Xella) bouwde
daar een kalkzandsteenfabriek. Vanaf 1925 had men toestemming om
grootscheeps zand af te graven voor de kalkzandsteenproductie. De kalk
verkreeg men van de eerder genoemde kalkovens. Het vlakke gebied aan de
noordkant ervan (stadspark/woonwijk) is door afgraving ontstaan. Vanaf
1972 is geen vergunning tot afgraving meer gegeven. Het laatste zand is
gebruikt voor de inrichting van het stadspark. De kalkfabriek verdween
in het begin van de jaren tachtig uit het havenbeeld. De
karakteristieke ovenschoorstenen zijn allen in 1989 afgebroken; enkele
ervan zijn nog terug te vinden in het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen. Op
het oude landhoofd van de oude Huizer haven is er in 1997 een
restaurant ('De kalkovens') gebouwd met de originele stenen van vier
kalkovens die voorheen enkele honderden meters verder hun dienst hebben
gedaan. Zo is een uniek stukje havenbeeld bewaard. Ook is het
achterliggende fabrieksterrein naast de oude haven grotendeels
verdwenen en heeft plaatst gemaakt voor woningbouw.
|
||
 |
In
de jaren 50 vestigde Philips zich in Huizen met een grote fabriek in
telecommunicatieapparatuur, maar deze werd in de jaren 80 overgenomen
door AT&T en Holland Signaal. Het militaire deel ging naar
Holland
Signaal en het civiele deel ging naar AT&T. Holland Signaal
heet
inmiddels Thales Groep. Holland Signaal werkte in het verleden samen
met de NSF aan communicatie- en radarapparatuur voor de Nederlandse
marine. De NSF in Hilversum kon niet meer uitbreiden en
vestigde
zich daarom in Huizen. De keuze viel toen op Huizen vanwege het
gunstige vestigingsklimaat en de aanwezigheid van soortgelijke
bedrijven. Tijdens de jaren 20 bouwde de NSF hier met Philips twee grote zendantennes (waarvan nu nog een 1:5 replica staat als monument op de Randweg). De 'zenderwijk' herinnert qua straatnamen en ligging nog sterk aan deze periode. Op de plek van de huidige 'Phohi-flat' stonden de voor hun tijd zeer krachtige kortegolfzenders van de PHOHI. Die werden gebruikt om contact te houden met Nederlands-Indië, 12 000 km ver. De eerste zenders werden opgeruimd in 1936 en later werd de rest tijdens de eerste meidagen van 1940 door de genie opgeblazen. In 1947 ging de PHOHI over in Radio Nederland Wereldomroep en de laatste zender (die naar de oorlog weer was herbouwd) werd ontmanteld in 1957. Inmiddels zijn de meeste telecomfabrikanten verdwenen door fusies, overnames en reorganisaties. |
|
| Tussen
1882 en 1958 was er in Huizen ook een tramhalte voor de Gooische
Stoomtram (in de volksmond bekend als: De Gooische Moordenaar). Dit was
een tramdienst die van het Weesperpoortstation in Amsterdam naar
Hilversum liep. In de laatste jaren (tussen 1947 en 1959)
werd er
alleen maar goederenvervoer met deze dienst bedreven. Op de
Naarderstraat is nog een huisje te vinden dat gebruikt werd als
'grenspost' op de gemeentegrens. Religie De inwoners van Huizen waren en zijn nog steeds van overwegend protestantse gezindte. In Huizen is de PKN (Protestantse Kerk in Nederland) van grote omvang. Daarnaast zijn er zo'n tien andere protestante kerkgenootschappen. Maar deze tien zijn van latere datum. In tegenstelling tot andere gemeentes heeft er in Huizen nooit een afscheiding plaatsgevonden. De enkele katholieken die er waren moesten in een naburige gemeente ter kerke. Maar sinds 1949 is er een Rooms-Katholieke kerkgemeenschap. De eerste kerk, de Vituskerk werd aan de Hooghuizenweg gebouwd. De tweede kerk, de Thomaskerk, staat aan de Huizermaatweg. |
|
|
|
Klederdracht
en Dialect
Huizen had een zeer kenmerkende klederdracht met een grote witte oorijzer-staartmuts, die op zondag werd gedragen en vroeger ook op uitgaansdagen. De z.g. daagse muts - zonder staart en oorijzer - werd isabee genoemd. Vanaf ca. 1930 is het dragen van de Huizer klederdracht sterk verminderd, om te beginnen bij de jeugd. Tot in de jaren '90 van de 20e eeuw werd er echter nog door de alleroudste vrouwen klederdracht gedragen. In 2003 waren er nog 5 klederdracht dragende vrouwen in het zorgcentrum aanwezig, waarvan de jongste 88 jaar was en de oudste 101. Deze vrouwen droegen allen wel de 'rouwversie' van de klederdracht. De mannelijke klederdracht was al rond 1930 uitgestorven. De laatste Huizer man die in klederdracht liep was Driekus Westland. De laatste vrouw met Huizer klederdracht - Evertje Horst-Wouda - overleed op 31-10-2006. Zij was 104 jaar oud. Huizen kent ook een dialect, alhoewel dit niet veel meer wordt gesproken. Het wordt nog wel gebruikt door ouderen en soms bij toneelstukken van de Huizer toneelvereniging Ontwaakt. |
||
 |
Bebouwing Door de jaren heen heeft Huizen enorme veranderingen ondergaan. Waar het in begin alleen bekend stond als een vissers- en boerendorp, werd sinds het einde van de 19e eeuw Huizen langzaam gevormd tot was het nu is. In het begin waren het vooral villawijken die in de bosrijke omgeving van Huizen werden gebouwd voor de forenzen uit Amsterdam. Na de oorlog begint de uitbreiding grote vormen aan te nemen, zo werd Huizen in 1967 aangewezen als Gooise groeikern en werd de Oostermeent bebouwd. In 1995 werd het laatste bouwproject gestart: het 'Vierde Kwadrant'. Opvallend zijn wel de 'Piramide' woningen en de 'Sfinxwoningen' langs het Gooimeer. |
|
