Spakenburg

De naam Spakenburg komt voor het eerst voor in de 15e eeuw. Het vissersdorp lag aan de Zuiderzee en heeft vele overstromingen moeten doorstaan. Om die reden bouwde men heel in het begin de huizen hoog tegen de dijk.

De havens van Spakenburg zijn onlosmakelijk verbonden met de ontwikkeling van het dorp. Hier lagen de botters waarmee de vissers hun brood verdienden. Het ligt ten noorden van Amersfoort en aan het Eemmeer. Het dorp telde rond 1892 zo'n 200 vissersschepen. Door de groei van de vissersvloot moest in 1886 een tweede haven worden aangelegd (de Nieuwe Haven). Na de komst van de bruggen over de randmeren is er in de jaren zeventig als compensate voor de botterwerf die haar klandizie zou verliezen de derde haven, jachthaven Nieuwboer, bij gekomen.

Na de afsluiting van de Zuiderzee (1932) en de inpoldering na de tweede wereldoorlog ging het met de vissersvloot al snel bergafwaarts. Tegenwoordig zijn er nog slechts 30 botters die in de Oude Haven liggen. Vergeleken met vroeger is dit weinig, toch is dit ongeveer de helft van de huidige bottervloot.

Bij de scheepswerf (de Helling) worden nu nog botters gerestaureerd, maar er worden bijna geen nieuwe botters meer gebouwd. Dat de scheepswerf in staat is om een nieuwe botter te bouwen, blijkt uit het gegeven dat men eind jaren '80 nog een nieuwe botter heeft gebouwd voor de Gemeente Bunschoten (waar ook Spakenburg onder valt).

Voor de komst van de afsluitdijk lag Spakenburg aan de woeste Zuiderzee en vormde overstro mingen een grote bedreiging voor de vissersbevolking. De laatste watersnoodramp was in januari 1916. Tijdens deze ramp werd erop het zoldertje van de familie Vedder een meisje geboren, wat Wilhelmina Aartje zou gaan heten. Na het bezoek van koningin Wilhemina, een paar dagen later, bleek er echter een klein licht puntje te zijn voor de familie Vedder. Koningin Wilhelmina nam de kleine Aartje aan als haar petekind en bezocht Spakenburg met dochter Juliana met regelmaat. Aan de kop van de Nieuwe Haven staat ter herdenking van de stormvloed van 1916 een standbeeld van de koningin-Wilhelmina - Aartje Vedder stierf in 2006 op 90-jarige leeftijd!

Spakenburg is ook bekend vanwege de klederdracht, die anno 2005 nog door ca. 400 vrouwen (boven de 54 jaar) gedragen wordt. De dracht is karakteristiek door de zogenaamde kraplap. Dat is een brede gesteven doek over de schouders. Vaak heeft deze een kleurig bloemmotief.

Na de Tweede Wereldoorlog liep vrijwel iedereen nog in klederdracht. Tussen 1955 en 1965 is een groot deel van de bevolking overgestapt naar 'burgerkleding', hetgeen veel gemakkelijker was. De mannen- en de kinderdracht verdwenen in de jaren '60. De vrouwendracht is voorlopig nog niet verdwenen.